یافتههای بزرگترین مطالعه ملی «بررسی دیسلیپیدمی (Dyslipidemia) و عوامل خطر» با اعلام شیوع 73 درصدی اختلالات چربی خون در بزرگسالان کشور و بحرانی شدن «چربی خون بالا» در بین اجزای این اختلالات، این اپیدمی را نشانگر ناکامی بزرگ نظام مراقبت بهداشتی در پیشگیری از آن دانسته و نسبت به بحران قطعی «چربی خون بالا» در نظام سلامت آینده هشدار میدهد.
به گزارش وبسایت دکتر رضا ملکزاده، این مطالعه با مشارکت حدود 164 هزار فرد بزرگسال 35 تا 70 سال ایران (55 درصد زن و 45 درصد مرد) در بستر مطالعه 200 هزار نفری کوهورت پرشین (بزرگترین مطالعه کوهورت ملی آیندهنگر مبتنی بر جمعیت از اقوام و نژادهای مختلف ایران که توسط دکتر رضا ملک زاده، استاد ممتاز دانشگاه علوم پزشکی تهران، پایهگذاری شد و با همکاری محققان علوم پزشکی ، طی یک دهه اخیر به بررسی میزان شیوع بیماریهای مزمن غیرواگیر و علل آنها پرداخته است) انجام و نتایج آن در مقاله ای با عنوان Epidemiology and determinants of dyslipidemia in Iranian population: Results from the PERSIAN cohort/ «اپیدمیولوژی و عوامل تعیینکننده دیسلیپیدمی در جمعیت ایرانی: مطالعه کوهورت پرشین» 17 جولای 2026 در مجله PLoS One منتشر شده است.
خلاصه صوتی یافتهها در صفحه پادکست سایت
ابتلای 73 درصد بزرگسالان ایران به اختلالات چربی خون
مطالعه ملی انجام شده محققان ایرانی به سرپرستی دکتر رضا ملکزاده که دکتر نازگل معتمد گرجی، پزشک و محقق دانشگاه علوم پزشکی تهران، نویسنده اول آن است، نشان میدهد بیش از 73 درصد شرکتکنندگان در تحقیق (سه چهارم جمعیت)، به نوعی از دیسلیپیدمی (اختلالات چربی خون ) مبتلا هستند و این اختلالات، در زنان و ساکنان مناطق شهری بهطور قابلتوجهی بالاتر است.
بیشترین اختلال در کدام اجزای لیپید است؟
بر اساس نتایج مطالعه، بیشترین اختلال در اجزای لیپید در جمعیت مورد مطالعه مربوط به تریگلیسیرید (TG) بالا 40 درصد ، کلسترول تام (TC) بالا 36 درصد، HDL پایین 32 درصد و LDL بالا 23 درصد است.
شایعترین بحران در اجزای اختلالات چربی خون
یافتههای تحقیق نشان میدهند که HDL (چربی خون بد) بالا ، و LDL (چربی خون خوب) پایین، شایعترین بحران در بین اختلالات چربی خون جمعیت مورد مطالعه است.
قویترین محرکهای اختلالات چربی خون
محققان در این مطالعه، چاقی ، کمتحرکی و مصرف دخانیات را از محرکهای اصلی اختلالات چربی خون معرفی و بر کنترل ضعیف این اختلال در بین افراد پرخطر و بیماران قلبی اشاره کردهاند.
افزایش 3 برابری خطر تریگلیسیرید بالا با چاقی
کاهش 30 درصدی اختلالات چربی خون با فعالیت بدنی بالا
بر اساس این یافتهها ، چاقی خطر تریگلیسیرید بالا در افراد را 3 برابر افزایش میدهد. فعالیت بدنی بالا 20 تا 30 درصد در کاهش خطر اختلالات چربی خون موثر است و سطح پایین تحصیلات با افزایش خطر تمام اجزای غیرطبیعی چربی خون مرتبط است.
زنان بیش از مردان در معرض خطر هستند
تحقیق حاضر همچنین میزان اختلالات چربی خون در زنان (۷۷درصد) را به طور معناداری بالاتر از مردان (۶۹ درصد) گزارش کرده است.
الگوی غالب در اختلالات چربی خون مردان و زنان و یک پارادوکس جنسیتی
بر اساس نتایج تحقیق یک پارادوکس جنسیتی در اختلالات چربی خون مشارکتکنندگان مرد و زن مشاهده شده است : الگوی غالب در اختلالات چربی خون مردان «تری گلیسرید بالا» است که با افزایش سن، این خطر کاهش مییابد و در بین زنان « کلسترول تام، LDL بالا وHDL پایین» است و شانس و HDL پایین در زنان دو برابر مردان است.
تاثیر سن در اختلالات چربی خون مردان و زنان
مطالعه حاضر، سن را نقطه عطف متابولیک در زنان و مردان برشمرده و به تاثیر آن در هر دو جنس پرداخته است. بر اساس این یافته، درحالی که اختلالات چربی خون در مردان با افزایش سن، روند ملایم کاهشی را طی میکند، در زنان 45 سال و بالاتر به دلیل اختلالات هورمونی و یائسگی، جهش شدید را نشان میدهد.
کمتر از 40 درصد بیماران قلبی و عروقی و 25 درصد افراد پرخطر در اختلالات چربی خون، استاتین مصرف میکنند
بررسیهای این تحقیق نشان داد که 58 درصد افراد «دارای بیماریهای قلبی و عروقی تثبیت شده»، در پیشگیری از اختلالات چربی خون، در وضعیت خود رها شدهاند و تنها 42 درصد این گروه، استاتینها را مصرف کردهاند. همچنین 75 درصد افراد «پرخطر»، استاتینها را مصرف نمیکنند و فقط 25 درصد این داروها را استفاده کردهاند.
فرصت بزرگ از دست رفته نظام مراقبت بهداشتی کشور در پیشگیری از اختلالات چربی خون
این آمار میتواند نشانگر ناکامی سیستماتیک نظام مراقبتهای بهداشتی کشور در پیشپگیری از اختلالات چربی خون و از دست رفتن یک فرصت بزرگ در این زمینه باشد.
شکاف بین درمان و کنترل! : آمار نگرانکننده از «کنترل ضعیف» اختلالات چربی خون در افراد تحت درمان استاتینها
مطالعه ضمن تاکید بر این که حتی دریافت استاتینها لزوما به معنای دستیابی به اهداف کنترل اختلالات چربی خون بر مبنای دستورالعمل سازمان بهداشت جهانی نیست، کنترل این بیماری در نظام مراقبت بهداشتی کشور را نیز «ضعیف» توصیف کرده است ؛ چرا که بر اساس یافتهها، در گروه «پرخطر»، 70 درصد افراد، موفق به کنترل مطلوب اختلالات چربی خون با استاتینها شدهاند و کنترل 30 درصد، ضعیف بوده است. در بین افراد «دارای بیماریهای قلبی و عروقی تثبیت شده» نیز تنها 41 درصد کنترل مطلوب داشتهاند و این کنترل در 59 درصد افراد ضعیف بوده است.
برخی پیشبینیکنندههای قوی در درمان اختلالات چربی خون با استاتینها
محققان در مطالعه خود، برخی پیشبینیکنندههای قوی در درمان اختلالات چربی خون با استاتینها را نیز معرفی کردهاند. بر اساس یافتههای آنها، درحالیکه زنان گروه پرخطر، 2.4 برابر مردان استاتین دریافت کردهاند، احتمال کنترل چربی خون در زنان کمتر از مردان بوده است. همچنین سن بالاتر و ثروت بیشتر یکی از پیشکنندههای قوی در زمینه دسترسی به درمان با استاتینها هستند. تحصیلات بالاتر نیز مستقیما با اهداف کنترل اختلالات چربی خون مرتبط است.
مواجهه نظام سلامت آینده با بحران اختلالات چربی خون با ادامه روند فعلی
نویسندگان مطالعه، تدوین دستورالعملهای ملی برای مدیریت اختلالات چربی خون به عنوان عامل خطر حیاتی در بیماریهای قلبی-عروقی را مورد تاکید قرار دادهاند و بر این باورند که شیوع بالای الگوی لیپیدی آتروژنیک همراه با ناکامی سیستماتیک در تجویز و کنترل استاتینها میتواند به بحران قطعی در آینده سلامت و مراقبت بهداشتی در زمینه کنترل اختلالات چربی خون بینجامد. نظام سلامت کشور در این زمینه نیازمند کالیبره کردن دستورالعمل سازمان بهداشت جهانی در زمینه چربی خون در جمعیت بزرگسال ایران است و دستورالعملهای بومی به شدت ضروری است. همچنین الگوهای درمانی اختلالات چربی خون، فراتر از کاهش صرف LDL (چربی خون بد) است. توسعه غربالگریهای پیشرفته بر اساس دستورالعملهای بومی شده گایدلاین سازمان بهداشت جهانی نیز باید مورد توجه سیستم مراقبت بهداشتی قرار گیرد.
انتهای پیام